Concentratiekamp in Nederland.

Konzentrationslager Herzogenbusch , ook wel Kamp Vught genoemd, was het enige kamp in Nederland dat rechtstreeks onder het commando van het SS hoofdkantoor in Berlijn viel. Het werd gebouwd in 1942, omdat Kamp Amersfoort en Kamp Westerbork te vol raakten. De eerste uitgehongerde en afgebeulde gevangenen kwamen in januari 1943 aan, terwijl het kamp nog lang niet af was. Dat mochten de gevangenen doen onder miserabele omstandigheden.

Ik had deze informatie al vaak gelezen, maar in de trein las ik het nog een keer. ‘Wat stond mij dit keer te verwachten?’
Vanaf ‘s-Hertogenbosch pakte ik de fiets, want er reed geen bus op zondag naar het kamp. Volgens de routeplanner zou ik er 20 minuten over doen. Na 5 minuten was ik al uit de bewoonde wereld. Het fietspad ging recht door het bos heen. Eén ding kan ik na mijn drie bezoeken aan kampen wel concluderen, de restanten of de monumenten liggen allemaal in bosrijke gebieden.

Het leek erop dat ik weer eens verdwaald was, omdat er geen einde aan het pad leek te komen. Tot dat ik rechts een vaag hoog iets zag. Ik fietste terug en wat ik zag was de bevestiging dat ik goed zat:

Eén van de wachttorens in Kamp Vught.

Eén van de wachttorens in Kamp Vught.

 

Een wachttoren stond daar achter de bomen. Eenmaal achter deze wachttoren was de ingang van het herinneringscentrum van Kamp Vugt.

In de oorlog wat dit de ingang van het kamp.

In de oorlog was dit de ingang van het kamp.

 

Ik zocht een groepje op dat een rondleiding kreeg van de gids Pieter van der Schoot. (Zijn naam wist ik doordat hij een naamkaartje op zijn trui had). Ik kreeg vrijwel direct te horen dat de wachttorens replica’s waren. In de tijd toen Kamp Vught een concentratiekamp was, waren er 25 wachttorens die om de 100 meter geplaatst waren. De bewakers die op deze wachttorens stonden waren geen Duitse SS’ers, maar Nederlanders SS’ers. In totaal waren  300 NSB’ers die dit baantje als bewaker hadden. ‘Het was een goed betaald baantje.’

Waarom ik het niet goed kon vinden, werd ook gelijk verklaard. Ook in de tijd van de Tweede Wereldoorlog lag het kamp midden in de bossen. Er was geen directe woonomgeving in de buurt. Zo konden de SS’ers rustig hun gang gaan, zonder dat iemand wat door had. De gids benoemde het als volgt: ‘Doordat het kamp midden in de bossen lag, kon het stiekem gebeuren.’

Verderop lag een levensgrote maquette van het kamp. Zo’n grote maquette had ik nog niet gezien. Moet je voorstellen hoe groot het kamp dan wel niet was.

Maquette Kamp Vught.

Maquette Kamp Vught.

De bouw van het kamp werd gefinancierd door Joods kapitaal. De SS’ers bouwde hiermee solide gebouwen voor zichzelf. Eigenlijk is het wreed, je kan concluderen dat joden betaalden voor hun eigen ondergang, maar dat wisten ze van tevoren niet.

In het kamp zaten een paar honderd SS’ers en duizenden gevangenen. In totaal hebben ongeveer 12000-13000 joden in Kamp Vught gezeten. ‘Zij moesten weg uit de samenleving.’
Helga Deen, een achttien jarig joods meisje, heeft een dagboek bijhouden tijdens haar laatste maand in Kamp Vught. Ze schreef in haar dagboek aan haar Tilburgse vriend Kees. Helga zelf was van Duitse komaf, maar vluchtte met haar familie naar Nederland, om exact te zijn: naar Tilburg. De oorlog heeft Helga niet overleefd. Ze overleed in 1943 in Sobibor.
Vijftig jaar na de oorlog werd het dagboek ontdekt door het Regionaal Archief Tilburg. In het dagboek schreef ze over het leven in het kamp, maar  ze probeerde ook haar gevoelens te uitten ze via het dagboek .

Hier een kort fragment over Helga Deen. In het fragment zie je beelden/foto’s van het herinneringscentrum Kamp Vught.

Ongeveer 6000 verzetsstrijders hebben in Kamp Vught gezeten. De jongste verzetsstrijder die in Kamp Vught gefusilleerd is, was Jan Herberts .

Jan Herberts was 17 jaar toen hij op 30 augustus 1944 samen met zijn vrienden een Duitse soldaat probeerde te overvallen. Ze worden op heterdaad betrapt door een groep Duitsers. Één jongen werd gelijk gepakt, de andere jongens kunnen nog wegvluchten. Jan nam per ongeluk de fiets van de Duitse soldaat mee en de zijne liett hij achter. Op zijn fiets stond een plaatje met zijn adres. Hierdoor werd hij meteen gevonden. Jan werd gearresteerd bij grootouders. Zijn moeder, broer en zus werden ook meegenomen naar Kamp Vught, als strafgijzelaars. Zij wisten niet dat Jan ook in Kamp Vught terecht kwam. Jan werd opgesloten in de kampgevangenis.

Op 2 september 1944 vierde Jan zijn achttiende verjaardag in zijn cel. De avond daarna ( 3 september 1944) wordt hij zijn cel gehaald. Hij moest naar de fusieladeplaats. Jan heeft maar één dag achttien mogen zijn.
Zijn ouders werden niet geïnformeerd.  Na de oorlog zijn ze zelf gaan uitzoeken wat er met Jan gebeurd was.

DSCN7068

 

Jan Herberts

Jan Herberts

 

Vrouwenkamp

Het kamp had vanaf 1943 apart een vrouwenkamp. Dat waren tien barakken die alleen voor vrouwen bestemd waren. De mannen moesten er van afblijven. De gids vertelde dat er wel eens vrouwen waren die gingen kruipen om onder het prikkeldraad door te komen. Zodat ze naar hun mannen konden. Tot de ontruiming in september 1944 hebben hier 4000 zo’n  vrouwen vastgezeten.

De vrouwen hadden het redelijk goed in Kamp Vught. Ze werden redelijk behandeld voor de omstandigheden en hadden veel minder last van mishandeling dan de mannen.
Maar het bunkerdrama is het trieste verhaal van het vrouwenkamp.

Agnes Jetzini had op een feestje de Führer beledigd. Ze kwam hierdoor in Kamp Vught terecht. Jetzini wilde zo snel mogelijk vrijgelaten worden. Ze verraadde daarom andere gevangenen. Dit deed ze door kampcommandant Grünewald een brief te sturen met daarin de namen van vrouwen die waren vrijgelaten, maar die opnieuw van plan waren om onderduikers in huis te nemen. Andere gevangenen in haar barak kwamen via een telefoniste achter het verraad. Ze waren woest, Jetzini moest een straf krijgen.
Jetzini kreeg emmers met water over zich heen en ze moest een nacht in het dagverblijf doorbrengen. De dag daarna stuurt Jetzini een brief naar de kampcommandant, waarin ze vertelde over haar straffen, Grünewald beloofde dat hij de daders zal straffen. Non Verstegen, een jonge communiste, die Jetzini die dag ervoor verhoord , vanwege haar verraad, nam alle verantwoordelijk op zich. Als straf voor Jetzini’s nieuwe verraad knipte Non Verstegen en andere gevangenen de vlechten van haar haar af.
Grünewald werd op de hoogte gebracht en liet Non bij zich komen. Zij werd vervolgens in bunker opgesloten.

.Haar medegevangenen werden woest. 89 vrouwen besloten  hun naam op een lijst te schrijven om zich solidair te verklaren met Non. De volgende ochtend overhandigden ze deze lijst aan de kampleiding.

De kampcommandant liet de 89 vrouwen bij de bunker komen. 74 Vrouwen werden in cel 115 geduwd, deze cel had een oppervlakte van negen vierkante meter. Non werd bij deze vrouwen gestopt. De overige 17 vrouwen kwamen in cel 117 terecht.

De beruchte cel 115.

De beruchte cel 115.

DSCN7080

Snel nadat de kampcommandant  de deur van cel 115 dicht had gedaan werd het snikheet. Zuurstof was er nauwelijks. Er was maar een klein gat voor aanvoer van verse lucht. Om meer lucht te krijgen sloegen de vrouwen het raampje kapot, maar het hielp nauwelijks.De vrouwen raakte in paniek. Ze schreeuwden, huilden en beden. Vrouwen die flauwvielen bleven rechtop staan. Sommige vrouwen probeerden hun kleren uit te trekken om nog wat frisse lucht te krijgen. Maar hun zweet reageerde met de verse kalk in de muren, waardoor er een chemische reactie ontstond. Wanneer de vrouwen tegen de muur stonden of met hun tong de condens van de muren aflikten, kregen zij brandplekken op hun lichaam.

Sommige vrouwen werden zo gek dat ze hun medegevangenen gingen bijten. Andere vrouwen vertelden  dat ze stuiptrekkingen van medegevangenen voelden, ze kwamen later tot de ontdekking dat deze vrouwen stervende waren.

Na veertien uur werd de celdeur van 115 ’s ochtend op 16 januari 1944 geopend. Tien vrouwen hebben deze verschrikkelijke  nacht niet overleefd.

De vrouwen die de vreselijke nacht niet overleefd hebben.

De vrouwen die de vreselijke nacht niet overleefd hebben.

De celdeur van 117 werd pas in de middag geopend. Deze gevangenen werden toen op de hoogte gesteld van het drama in cel 115.

Kamp Vught functioneerde tussen 1943 en 1944. In totaal hebben 31000 mensen hier gevangenen gezetten. Ongeveer 600-800 mensen van de 31000 hebben de oorlog overleefd. Dit waren voornamelijk mensen die gewerkt hadden bij Philips.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s