‘We zullen je het wel leren’

Piet Eigenraam (88 jaar oud) heeft gevangen gezeten in Kamp Erika vanaf januari 1945 tot maart 1945.
Ik sprak met hem over hoe hij daar terecht is gekomen en hoe het was in Kamp Erika. Hij ontving mij bij hem thuis in Amersfoort. Ondanks de korte periode die hij in Kamp Erika verbleef heeft hij mij veel kunnen vertellen.

Piet Eigenraam.

Piet Eigenraam.

Piet Eigenraam was samen met zijn zus al fietsend op hongertocht. Op de IJsselbrug in Zwolle werd hij tegengehouden door Duitsers. Zij vroegen aan hem of hij zich kon legitimeren. Meneer Eigenraam was toen 18 jaar oud en dus geschikt om te werken voor de bezetter. Hij had de dienstplicht geweigerd en dat kwam toen aan het licht. Hij werd opgepakt onder het mom van ‘We zullen je het wel leren.’

Zijn zus heeft toen bij een woning vlakbij die brug aangebeld. Dat waren goede Nederlanders en die hebben haar verder geholpen. Zij moest uiteindelijk in haar eentje terug naar het ouderlijk huis. Haar broer was tenslotte opgepakt. ‘Het was niet zo leuk.’

Piet Eigenraam werd toen naar een soort school in Zwolle gebracht. Dit was een tijdelijk onderkomen voordat de gevangenen naar Kamp Erika gebracht werden. Hij heeft daar geholpen met schepen te lossen die via het Zwarte Water aankwamen. Hij was wel zo slim om een baantje dat binnen was te bemachtigen, zo hoefde hij niet telkens over een gladde loopbrug te lopen.

Toen hij van een boot naar de soort school liep, werd hij ontdekt door een buurmeisje die toevallig in Zwolle logeerde. Die heeft Piet Eigenraam ’s avonds opgezocht in de school waar hij zat. ‘Zij heeft mij nog eerder opgezocht dan mijn eigen zus.’

Al vrij snel kreeg Piet Eigenraam een ‘kale kop’. Dat gebeurde in die school. Enkele dagen later werd hij samen met vijfentwintig andere mannen per trein naar Kamp Erika gebracht.

De bewakers daar gebruikte grove taal. ‘Kun je er een beetje tegen?’ vroeg Piet Eigenraam aan mij.
Hij stond met een groepje te wachten bij ingang van het kamp, omdat hij nog ingeschreven moest worden. Een van de mannen moest een grote boodschap doen. De bewaker zei toen : ’Boodschap doen?’ ‘Ga maar op je handen staan, dan kan je het gorgelen.’ Eigenraam hoorde veel van dat soort gorigheid.

Ook werd er vaak: ‘Hé Natneuker een beetje opschieten!’ geroepen door de bewakers. Dit soort taal werd de hele dag door gebruikt.
‘Ik heb ook een fatsoenlijke meegemaakt.’ Op dat moment vroeg hij weer aan mij of hij wel door kon gaan over de grove taal. ‘Het zit mij toch op een of andere manier hoog.’

Piet Eigenraam werd aan het werk gezet, want hij moest het leren. Hij moest met een groep mannen zware bomen slepen. Flinke dennenbomen werden opgestapeld. Na ongeveer een week zei luitenant de Jong tegen Piet Eigenraam dat hij uit het appèl moest komen . ‘Als jij nog een keer diep ademhaalt, val je dood neer.’ Dat zei luitenant de Jong tegen Eigenraam. Volgens Eigenraam was dit nog een fatsoenlijke opmerking.

Luitenant de Jong kwam erachter dat Piet Eigenraam een HBO opleiding bouwkunde deed. Hij noemde Eigenraam de rest van zijn kamptijd architect. Vanaf dat moment kreeg Piet Eigenraam allemaal wonderlijke klusjes. ‘Ik heb kamers van de bewakers moeten stoffen. ‘Bedden opmaken en dan ’s middags groentes schoonmaken.’ Hij werkte wel eens van ’s morgens negen uur tot ’s avonds half negen. Hij moest dan aardappelen schillen. ‘Dat heb ik wel geleerd.’

IMGP5328

Tijdens de gevangenschap in Kamp Erika heeft Piet Eigenraam samen met twee andere mannen van oude planken een schuilkelder gemaakt. ‘Je moet er niet veel van voorstellen.’ De functie was hem niet duidelijk. Eigenraam heeft er ook nooit ingezeten.

In Kamp Erika liepen de gevangenen op klompen. Eigenraam had nog nooit op klompen gelopen en kreeg dus vrij snel blaren. Je eigen kleren moest je inleveren. Daarvoor in de plaats kreeg je een gestreepte broek en een effen donker groene legerjas.

Eens in de week mocht je douchen, hiervoor kreeg je vijf à tien minuten de tijd. Daarna kreeg je schoon ondergoed. Je kreeg dus maar één keer in de week schoon ondergoed.

Piet Eigenraam heeft zelf weinig gemerkt van de mishandeling door de bewakers van Kamp Erika. Hij hoorde wel eens van de mishandelingen. ‘Een roodharige jongen werd een paar dagen opgesloten in een kelder. In die kelder kon je alleen maar staan en er zat een laagje water in. Het was een vorm van pesterij.’

Volgens Piet Eigenraam hadden de bewakers door dat ze aan de verliezende hand waren. Dit kan er voor gezorgd hebben dat er minder mishandeling plaats vond in de periode dat hij gevangen zat.

Eind maart moest Piet Eigenraam met een groep van ongeveer vijfendertig man lopen naar Kamp Westerbork. Iedereen had een deken op zijn rug met een paar spullen erin. Ze hebben er twee dagen overgedaan. In Kamp Westerbork heeft hij anderhalve week gezeten. 10 april 1945 Werden ze bevrijd. ‘Er was helemaal geen gevecht.’ Er kwam een Poolse tank aanrijden en wat er over was van de bewakers wist niet hoe snel ze moesten wegkomen.

Na de bevrijding van Kamp Erika werd Piet ziek. Pleuritis werd bij hem geconstateerd. Hij heeft toen van september 1945 tot mei 1946 in het ziekenhuis gelegen.

Over de oorlog heeft hij niet veel gepraat met zijn familie. ‘Iedereen leeft heel erg zijn eigen leven.’ Hij weet daarom niet of het door de oorlog komt of door de karakters van zijn familieleden. Zijn dochter daarentegen spoort hem aan om zijn verhaal vast te leggen.

In dit boek staat het verhaal van Piet Eigenraam.

In dit boek staat het verhaal van Piet Eigenraam.

IMGP5329

Piet Eigenraam bezoekt de herdenkingen van Kamp Erika. Het monument beschrijft hij als simpel. ‘Maar het is goed dat er iets is.’

Krantenartikel over de herdenking van Kamp Erika. Piet Eigenraam staat links achter de gebukte man.

Krantenartikel over de herdenking van Kamp Erika. Piet Eigenraam staat links achter de gebukte man.

IMGP5313

Een gedachte over “‘We zullen je het wel leren’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s